Rozwijamy enigmatyczne skróty z zapowiedzi miotów
Na zapowiedzi miotu, czy w ogłoszeniu, przyszły nabywca może się spotkać z niewiele dla niego znaczącym ciągiem liter. Rozwijamy te skróty, aby zaspokoić Waszą ciekawość i miejmy nadzieję ułatwić podjęcie decyzji i zrozumienie zasad działania dziedziczenia genetycznych chorób występujących w naszej rasie.
Badania kliniczne
Badania kliniczne to te, które wykonuje psu lekarz weterynarii. Hodowca umawia psa na wizytę do odpowiedniego specjalisty: uprawnionego przez ZKwP radiologa, kardiologa czy okulisty.
Niektóre badania kliniczne wykonuje się raz w życiu zwierzęcia, jak badanie RTG oceniające stawy łokciowe i biodrowe, a niektóre wykonuje się co jakiś czas. W Wielkiej Brytanii badanie kliniczne oczu należy wykonywać co roku – zalecenie The Royal Kennel Club. W Polsce nie jest to wymagane, ale wielu hodowców wykonuje to badanie przynajmniej raz w życiu zwierzęcia. Podobnie jest z badaniami serca – mimo, że zaleceń nie ma, wielu odpowiedzialnych hodowców wykonuje takie badanie.
HD
Hip dysplasia / dysplazja biodrowa
Badanie wykonywane przez uprawnionego przez ZKwP radiologa. Jego wynik wpisany zostaje do rodowodu wraz z pieczęcią weterynarza.
Weterynarz posługuje się następującą skalą ocen:
A – stawy biodrowe normalne, wolne od dysplazji
B – prawie normalne stawy biodrowe, wolne od dysplazji
C – dysplazja nieznaczna, lekka
D – dysplazja umiarkowana, średnia
E – dysplazja ciężka
W Polsce dopuszczone do hodowli są jedynie zwierzęta wolne od dysplazji (A, B) lub jeśli zwierzę ma nieznaczną dysplazję (C).
Stawy biodrowe opisujemy jedną literą – zawsze tego gorszego stawu. Czyli jeśli pies ma jedno biodro A, a drugie C, wynik wpisany w rodowodzie będzie C (dotyczy Polski).
Spotkać się można również ze skalą ocen stosowaną w innych krajach:
USA: Excellent, good, fair, borderline, mild dysplasia, moderate dysplasia, severe dysplasia.
UK: skala 0-106 na każde biodro. Wynik więc może wyglądać następująco: 2:70 gdzie jedno biodro jest zupełnie wolne od dysplazji, a drugie z ciężką dysplazją.
Skandynawia/Niemcy: A1/B2; B1/B2
Dla ułatwienia podajemy link do tabeli, która wyjaśnia porównanie wyników różnych organizacji.
ED
Elbow dysplasia / dysplazja łokciowa
Jak wyżej, badanie wykonywane raz w życiu psa poprzez wykonanie zdjęcia RTG. Lekarz weterynarii posługuje się następującą skalą ocen. Tym razem rozdzielamy nogi i każda ma swój oddzielny wynik.
ED 0/0 – normalne stawy łokciowe / wolne od dysplazji
ED 1/1 – lekka dysplazja
ED 2/2 – umiarkowana dysplazja
ED 3/3 – ciężka dysplazja
ZKwP nie reguluje używania / wycofania zwierząt z dysplazją łokciową. Leży to w 100% w gestii hodowcy.
Wiadomo, że dysplazja łokciowa występuje w rasie i należy rozmnażać wyłącznie osobniki zdrowe.
Serce
Heart clear / Serce czyste
Taki zapis oznacza, że zwierzę miało zbadane serce i w chwili badania nie znaleziono żadnych nieprawidłowości w jego budowie i funkcjonowaniu. Czasem obok można spotkać rok/datę wykonania badania, lub metodę badania np:
Serce czyste – echo doppler 2023
Oczy
Eyes clear / oczy czyste
Badanie wykonane przez lekarza okulistę. Czasem opatrzone certyfikatem EESVO (East European Society of Veterinary Ophthalmology) lub ECVO (European College of Veterinary Ophthalmology). Taki zapis oznacza, że w chwili badania lekarz nie znalazł nieprawidłowości w budowie oka, ani żadnych objawów chorobowych.
Przy tym zapisie również możemy spotkać się z datą wykonanego badania.
Badania genetyczne - co to takiego?
Badania genetyczne wykonywane są z próbki materiału genetycznego pobranego od zwierzęcia: krew, nasienie, wymaz z policzka. Taka próbka przesyłana jest do laboratorium, gdzie poddawana jest testom aby określić występowanie określonych dla rasy mutacji genów.
Póki co, wszystkie wyodrębnione choroby dotyczące labradorów dziedziczone są autosomalnie recesywnie. Znaczy to tyle, że oba allele muszą być obciążone mutacją, aby pies był chory.
Dlatego często spotkamy się z zapisem, gdzie widoczne są oba allele genu.
Na przykład:
Czysty = clear = N/N
PRA – N/N (gdzie obie litery N oznaczają Normal – brak mutacji). Pies jest czysty (clear) na PRA
Nosiciel = carrier = N/M(mutated) = N/PRA
PRA – N/PRA (jedna litera N została zastąpiona skrótem choroby). Pies jest nosicielem (carrier) PRA
Chory = affected = M/M = PRA/PRA
PRA – PRA/PRA (oba allele są obciążone mutacją). Pies jest genetycznie chory (affected) na PRA.
W ogromnym skrócie, żeby nie zanudzić genetyką. Jeden allel szczenię zawsze bierze od ojca, a jeden od matki. Zatem znając sposób dziedziczenia chorób labradora, hodowcy mogą kojarzyć osobniki tak, aby szczenięta nigdy nie zachorowały na te choroby. Poniższa tabela przedstawia sposób dziedziczenia autosomalnego recesywnego.
Widzimy tu, że posiadając zwierzę nosiciela (carrier) lub nawet chorego (affected), możemy spokojnie użyć partnera czystego (clear), aby szczenięta z tej pary były co najwyżej nosicielami.
Problem pojawia się jeśli tych badań nie robimy, a nieświadomie skrzyżujemy na przykład dwóch nosicieli. Rodzice wtedy nie mają objawów – są kompletnie zdrowi, ale już statystycznie 25% ich szczeniąt będzie dotkniętych chorobą.
Poniżej wymieniamy i krótko opisujemy najbardziej popularne choroby u labradorów. Na ich temat można dowiedzieć się dużo więcej ze źródeł wymienionych na końcu artykułu.
EIC
Exercise Induced Collapse / Zapaść wysyłkowa
Występuje często
Według niektórych źródeł aż 63% populacji labradora jest albo nosicielem, albo chorym na tę chorobę.
Objawia się bezwładem tylnych kończyn podczas intensywnego wysiłku.
HNPK
Hereditary Nasal Parakeratosis/ Dziedziczna parakeratoza nosa
Występuje często
Tak zwany suchy nos – lusterko nosa łuszczy się, powodując mniej lub bardziej bolesne ranki. Chorobę da się dobrze prowadzić (radzić sobie z objawami) stosując odpowiednie nawilżanie i kremy sterydowe.
PRA
prcd-PRA
Progressive Rod Cone Degeneration (prcd) – Progressive Retinal Atrophy / Postępujący zanik siatkówki
Występuje już rzadko, ale badanie jest istotne ze względu na to że choroba występowała kiedyś często.
Temat PRA jest dość obszerny, na szczęście PRA występuje już dużo rzadziej niż kiedyś, chociaż wciąż się zdarza. Najpierw zaburzenia wzroku w ciemności, później całkowita ślepota.
SD2
Skeletal Dysplasia 2 / karłowatość
Występuje rzadko
Objawia się patologicznym wzrostem kości długich. Łapy psa są krótkie i często wykrzywione. Trochę przypominają łapki basetta lub jamnika.
CNM
Centronuclear Myopathy / Miopatia centronuklearna
Występuje rzadko
Charakteryzuje się utratą masy mięśniowej i utratą kontroli nad tymi mięśniami.
DM
Degenerative myelopathy / Mielopatia degeneracyjna
Występuje rzadko
Objawami choroby są: spowolnienie ruchów, osłabienie miednicy, problemy z koordynacją i chodzeniem, a następnie zanik mięśni, ataksja, w końcowym stadium choroby całkowity niedowład oraz problemy z oddychaniem.
CYST
Cystinuria / Cystynuria
Występuje bardzo rzadko
Zaburzenia w funkcjonowaniu nerek – prowadzące do kamicy moczowej.
NARC
Narcolepsy / Narcolepsja
Występuje bardzo rzadko
Zaburzenia snu – napady występują najczęściej podczas zabawy czy jedzenia (większa ekscytacja). Pies nagle dostaje wiotkości mięśni, często zasypia.
MCD
Macular Corneal Dystrophy / Dystrofia rogówki plamki żółtej
Występuje rzadko
(choroba niedawno oznaczona)
Jeszcze jedna choroba oczu. Objawia się mętnością rogówki. Objawy zaczynają się od około 5 roku życia.
STGD1
Stargardt Disease / Choroba Stargardta
Występuje rzadko (choroba niedawno oznaczona)
I jeszcze jedna choroba oczu. Objawia się osłabieniem widzenia w przyciemnionym świetle i w warunkach kiedy jest bardzo jasno. Źrenice są powiększone, a na światło reagują z opóźnieniem. Objawy zaczynają się przed 10 rokiem życia.
RD/OSD
Retinal Dysplasia / Oculo Skeletal Dysplasia
Występuje bardzo rzadko
Choroba o tyle ciekawa, że objawia się zarówno karłowatością (deformacja kości długich), jak i problemami z widzeniem.
Źródła:
Magwet, Laboklin.pl, orivet.com, dnacenter.com, kilka książek, artykułów i trochę doświadczenia 😉